Poésie et formes de vie : ce que peut encore la poésie au XXIe siècle selon Jean-Claude Pinson

Zokhtareh, Hassan

doi:10.22054/rlf.2025.88431.1222

Poésie et formes de vie : ce que peut encore la poésie au XXIe siècle selon Jean-Claude Pinson

Type de document : Original Article

Auteur

Hassan Zokhtareh

Maître de conférences, Département de langue et littérature françaises, Université Bu-Ali Sina, Hamadan, Iran

10.22054/rlf.2025.88431.1222

Résumé

L’article analyse la pensée poétique de Jean-Claude Pinson, qui, face à la crise du sens et à la marchandisation du langage, interroge ce que la poésie peut encore aujourd’hui. Pinson critique l’illusion prométhéenne des avant-gardes, persuadées que le poème pouvait transformer le monde, ainsi que le repli textualiste ayant enfermé la poésie dans l’expérimentation formelle. Refusant à la fois le nihilisme et la nostalgie, il propose une « poéthique », articulant poésie et éthique comme manière d’habiter le monde et d’inventer des formes de vie. La poésie devient alors puissance d’éthopoièse : elle façonne des subjectivités, crée des styles d’existence et ouvre des voies de résistance symbolique face au biopouvoir. À travers les notions de poétariat et de lyrisme désacralisé, Pinson envisage la poésie comme exercice de subjectivation et utopie modeste. Elle ne change plus le monde, mais peut encore changer nos vies, en instaurant une présence lucide, fragile mais nécessaire.

Mots clés

Jean-Claude Pinson

lyrisme critique

poésie contemporaine

poéthique

poétariat

formes de vie

Titre d’article Persian

شعر و گونه‌های زیستن: ظرفیت‌های باقیمانده شعر از منظر ژان-کلود پنسون

Auteur Persian

حسن زختاره

دانشیار، گروه زبان و ادبیات فرانسه، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران.

Résumé Persian

این جستار تلاشی است برای بررسی اندیشة ژان‌-کلود پنسون، شاعر و فیلسوف معاصر، که پرسش کارکردهای شعر را در دوران بحران معنا و تجاری‌شدن زبان مطرح می‌کند. او با خرده‌گیری به دیدگاه‌های پیشگامانی که شعر را نیرویی برای تغییر انقلابی جهان می‌دانستند، و همچنین با دوری از تجربه‌های صرفاً زبانی، راهی میانه در پیش می‌گیرد. پنسون، با رد هرگونه پوچ‌انگاری و حسرت‌زدگی، نوواژة شعر-زیست‌مرام (poéthique) را می‌آفریند تا با پیوند شعر و روش زیستن، شیوه‌ای شاعرانه و هنرمندانه برای زیستن در جهان و خلق شکل‌های تازة زندگی پیشنهاد دهد. از این منظر، شعر هم نیرویی است برای خودسازی و شکل‌دهی به سبک‌های زندگی، و هم ابزاری برای مقاومت در برابر قدرت‌های مسلط. با تکیه بر انگاره‌هایی چون انسان-هنرمند و شعر غنایی انتقادی، پنسون شعر را به‌مثابة مشق خودآفرینی و خلق آرمان‌شهری محدود می‌داند. درست است که چنین شعری دیگر در پی تغییر جهان نیست، اما همچنان توان آن را دارد که زندگی انسان را دگرگون سازد.

Mots clés Persian

ژان‌-کلود پنسون

شعر غنایی انتقادی

شعر معاصر

شعر-زیست‌مرام

انسان-هنرمند

گونه‌های زیستن

Titre d’article English

Poetry and Forms of Life: What Poetry Can Still Do in the 21st Century According to Jean-Claude Pinson

Résumé English

This article examines the poetic thought of Jean-Claude Pinson, who, confronted with the crisis of meaning and the commodification of language, interrogates what poetry can still accomplish today. Pinson critiques the Promethean illusion of the avant-gardes, convinced that the poem could transform the world, as well as the textualist withdrawal that confined poetry to formal experimentation. Rejecting both nihilism and nostalgia, he proposes a “poéthique”, linking poetry and ethics as a way of inhabiting the world and inventing forms of life. Poetry thus becomes a power of “ethopoeisis”: it shapes subjectivities, creates modes of existence, and opens avenues for symbolic resistance against biopower. Through the notions of “poétariat” and desacralized lyricism, Pinson envisions poetry as an exercise in subjectivation and a modest utopia. It no longer changes the world, but it can still transform our lives by establishing a lucid, fragile, yet necessary presence.

Mots clés English