Auto-orientalisme et néo-orientalisme dans Passeport à l’iranienne de Nahal Tajadod : entre authenticité et reproduction des tropes orientalistes

رضوان طلب, زینب; نصرآبادی, سعید

doi:10.22054/rlf.2026.90096.1226

Auto-orientalisme et néo-orientalisme dans Passeport à l’iranienne de Nahal Tajadod : entre authenticité et reproduction des tropes orientalistes

Type de document : Original Article

Auteurs

زینب رضوان طلب ¹

سعید نصرآبادی ²

¹ استادیار گروه زبان و ادبیات فرانسه دانشگاه تهران

² دانشجوی دکترای ادبیات فرانسه، ،دانشگاه تهران،تهران ایران

10.22054/rlf.2026.90096.1226

Résumé

Cet article analyse le roman Passeport à l’iranienne (2009) de Nahal Tajadod à travers les cadres théoriques de l’orientalisme (Edward Saïd), du néo-orientalisme et de l’auto-orientalisme ( Melani McAlister). Il met en lumière la tension entre le regard « intérieur » de l’auteure, née en Iran, et son regard « extérieur » façonné par son expérience occidentale. L’étude démontre comment le récit, tout en se présentant comme une voix authentique, reproduit et valide des tropes orientalistes classiques. Trois axes structurent l’analyse : La logique binaire, opposant un Paris rationnel et ordonné à un Téhéran chaotique et dysfonctionnel. La citationalité, qui mobilise des stéréotypes préexistants tels que le ta’arof, la primauté des réseaux personnels sur la loi, ou la nostalgie d’une Perse idéalisée. La féminisation de l’Orient, où l’Iran est représenté comme un espace émotif et ritualisé, observé par une narratrice occidentalisée et distanciée. À travers cette lecture, l’article montre que le roman illustre un phénomène d’auto-orientalisme : une écriture qui, sous couvert d’authenticité, participe à la consolidation des cadres de représentation orientalistes, tout en révélant les ambiguïtés de la littérature diasporique post-11 septembre.

Mots clés

Auto-orientalisme

Néo-orientalisme

Passeport à l’iranienne

citationalité

stéréotype

Titre d’article Persian

خود-شرق‌شناسی و نو-شرق شناسی در پاسپورت به سبک ایرانی اثر نهال تجدد: میان اصالت و بازتولید تروپ‌های شرق‌شناسانه

Auteurs Persian

Zeinab Rezvantalab ¹

Saeed Nasrabadi ²

¹ Assistant Professor, French Department, University of Tehran

² PhD student in French language and Literature, University of Tehran, Tehran, Iran.

Résumé Persian

این مقاله رمان پاسپورت به سبک ایرانی (۲۰۰۹) نوشته‌ی نهال تجدد را از منظر شرق‌شناسی (ادوارد سعید)، نو-شرق‌شناسی و خود-شرق‌شناسی (ملانی مک‌آلیستر) تحلیل می‌کند. در این تحقیق، تنش بین دیدگاه «درونی» نویسنده، به عنوان فردی که در ایران متولد شده، و دیدگاه «بیرونی» او، که به واسطه ی تجربه غربی‌اش شکل گرفته، را برجسته می‌کند. این مطالعه نشان می‌دهد که چگونه اثر تجدد، در حالی که خود را به عنوان صدایی اصیل معرفی می‌کند، کلیشه‌های کلاسیک شرق‌شناسی را بازتولید و تأیید می‌کند. بدین منظور سه محور تحلیلی را مد نظر قرار میدهیم: منطق دوتایی، که پاریس منطقی و منظم را در مقابل تهران آشفته و ناکارآمد قرار می‌دهد؛ استنادگرایی، که کلیشه‌های سنتی از جمله تعارف (مفهوم «ارتباطات شخصی»)، اولویت شبکه‌های شخصی بر قانون، و نوستالژی برای یک ایران ایده‌آل را بازنمایی میکند؛ و زنانه شدن شرق، که در آن ایران به عنوان فضایی احساسی و آیینی بازنمایی می‌شود که توسط یک راوی غرب‌زده و بی‌تفاوت مشاهده می‌شود. بدین ترتیب، نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که اثر تجدد جلوه ای از خود-شرق‌شناسی را به تصویر می‌کشد: سبکی از نوشتار که تحت پوشش اصالت، در حقیقت در راستای تثبیت چارچوب‌های بازنمایی شرق‌شناسی حرکت می‌کند، و همزمان ابهامات ادبیات دیاسپورایی پس از 11 سپتامبر را آشکار می‌کند.

Mots clés Persian

خود-شرق شناسی

نوشرق شناسی

پاسپورت به سبک ایرانی

استنادپذیری

کلیشه

Titre d’article English

Self-Orientalism and Neo-Orientalism in Nahal Tajadod’s Passeport à l’iranienne: Between Authenticity and the Reproduction of Orientalist Tropes

Résumé English

This article examines Passeport à l’iranienne (2009) by Nahal Tajadod through the lenses of Orientalism, neo-Orientalism, and self-Orientalism. Drawing on Edward Said’s foundational theory and subsequent critical extensions, the study highlights the tension between the author’s “insider” perspective as an Iranian-born writer and her “outsider” gaze shaped by Western experience. The novel illustrates three pillars of Orientalist logic identified by Melani McAlister: binarity (Paris as orderly vs. Tehran as chaotic), citationality (repetition of tropes such as ta’arof or reliance on personal networks), and the feminization of the Orient (Iran depicted as emotional and ritualized, contrasted with a rationalized Westernized narrator). The analysis demonstrates that, while claiming authenticity, the narrative reproduces Orientalist stereotypes, revealing the ambiguities of post-9/11 diasporic literature.

Mots clés English