La figure féminine comme vecteur moral : de Saadi à La Rochefoucauld

Navabzadeh Shafiei, Sepideh; Hashemi, Behzad ...

doi:10.22054/rlf.2026.90463.1232

La figure féminine comme vecteur moral : de Saadi à La Rochefoucauld

Type de document : Original Article

Auteurs

Sepideh Navabzadeh Shafiei ¹

Behzad ... Hashemi ²

¹ Maitre-assistant à la faculté de la littérature persane et des langues étrangères, Université Allameh Tabataba'i ; Téhéran. Iran

² Maître-assistant, département de langue et littérature françaises, Branche Arak, Université Azad Islamique, Arak, Iran.

10.22054/rlf.2026.90463.1232

Résumé

Bien que séparés par plusieurs siècles et appartenant à des contextes culturels radicalement différents, Saadi et La Rochefoucauld accordent un statut particulier à l'imagerie féminine dans leur perception morale. On peut dès lors s'interroger sur la capacité d’une symbolique partagée à nourrir des réflexions aussi contrastées de la morale, de la nature humaine et de la mission littéraire. Cette étude se fixe comme objectif de comparer la représentation de la femme chez Saadi et La Rochefoucauld afin de mettre en lumière les fondements éthiques, culturels et littéraires qui orientent leur vision respective. Cette recherche se base sur une démarche comparatiste, fondée sur une analyse critique des textes, orientée vers les contextes culturels, religieux et philosophiques de chacun.  Sous la plume de Saadi, la femme apparaît comme une médiatrice de sagesse : tantôt modèle de vertu, tantôt objet de mise en garde morale; symbolisant une perception optimiste et normative de la nature humaine, conformément à l’éthique islamique qui valorise vertu, tempérance et harmonie sociale. À l’inverse, chez La Rochefoucauld, la femme devient un véritable outil d'analyse morale: elle sert avant tout à dévoiler les ressorts de l’amour-propre, de la vanité et des illusions collectives qui structurent la société aristocratique de son époque. Ainsi, ce regard croisé révèle deux usages opposés de la figure féminine: un humanisme moral et éducatif chez Saadi, un scepticisme lucide et analytique chez La Rochefoucauld. Malgré ces divergences, les deux moralistes font de la femme l'indice central des valeurs et des conflits propres à leur temps.

Mots clés

Saadi"

Rochefoucauld "

Boustan"

Maximes"

Femme"

Titre d’article Persian

زن به عنوان نمادی اخلاقی: از سعدی تا لاروشفکو

Auteurs Persian

سپیده نواب زاده شفیعی ¹

بهزاد هاشمی ²

¹ استاد یار و عضو هیات علمی گروه فرانسه دانشگاه علامه طباطبایی ، تهران .ایران

² استاد یار و عضو هیات علمی گروه زبان فرانسه دانشگاه آزاد اسلامی ، واحد اراک، اراک، ایران

Résumé Persian

با آنکه سعدی و لاروشفکو به لحاظ تاریخی قرنها از یکدیگر فاصله دارند و از بسترهای فرهنگی کاملاً متفاوتی برآمده‌اند، هر دو جایگاهی ویژه برای سیمای زن در اندیشۀ اخلاقی خود منظور داشته‌اند. همین نکته پرسشی بنیادین را پیش‌می‌نهد: اینکه چگونه یک صورت‌بندی نمادینِ واحد می‌تواند مبنای برداشت‌هایی چنین واگرا از اخلاق، سرشت انسان و رسالت ادبیات گردد. مقصود این پژوهش، تطبیق بازنمایی زن در آثار سعدی و لاروشفکو و تبیین بنیان‌های اخلاقی، فرهنگی و ادبی‌ است که افق اندیشۀ هر یک از این دو نویسنده را شکل می‌دهد. روش تحقیق بر رهیافتی تطبیقی استواراست که تحلیل هرمنوتیکی متون را در پرتوی بسترهای فرهنگی، دینی و فلسفی دو مؤلّف دنبال می‌کند. در آثار سعدی، زن به ‌منزلۀ پیام‌آور حکمت ظاهرمی‌شود: زمانی نماد فضیلت و گاهی در مقام تنبیه و هشدار اخلاقی‌؛ و بدین‌گونه آیینۀ نگاهی خوش‌بینانه و هنجاری به طبیعت آدمی است که با آموزه‌های اخلاق اسلامی—قائم بر فضیلت، اعتدال و هماهنگی اجتماعی—همسویی دارد. امّا در نگاه لاروشفکو، زن به ابزاری برای داوری اخلاق زمانه بدل می‌شود: او پیش از هر چیز ابزاری است برای پرده‌گشایی از سازوکارهای پنهان خودپرستی، خودبینی و توهّمات جمعی که ساختار جامعۀ اشرافی را شکل می‌دهد. بدین‌ترتیب، این نوع نگاه تطبیقی دو کارکرد متقابل از سیمای زن را به تصویر می‌کشد: سعدی که گونه‌ای انسان‌گرایی اخلاقی و تربیتی را رواج می‌دهد و لاروشفکو شک‌گرایی‌ تیزبینانه و تحلیل گر را. ولی با وجود این تفاوت‌ها، دو نویسندۀ اخلاق‌گرا، زن را شاخصی مهم برای دریافتن ارزش‌ها و تنش‌های دوران خود تلقّی می‌کنند.

Mots clés Persian

:"سعدی" لاروشفکو"

" بوستان"

" گلستان"

حکمت‌ها" " سیمای زن"

Titre d’article English

The feminine figure as a conveyor for morality: from Saadi to La Rochefoucauld

Résumé English

Although separated by several centuries and rooted in radically different cultural contexts, Saadi and La Rochefoucauld both assign a distinctive status to feminine imagery within their moral outlook. This raises the question of whether a shared symbolism can nourish such contrasting reflections on morality, human nature, and literary purpose. This study aims to compare the image of women in the works of Saadi and La Rochefoucauld, highlighting the ethical, cultural, and literary foundations that shape their respective visions. The research adopts a comparative approach based on critical textual analysis, attentive to each author’s cultural, religious, and philosophical background.Under Saadi’s pen, woman appears as a mediator of wisdom—sometimes a model of virtue, sometimes a moral warning—embodying an optimistic and normative view of human nature consistent with Islamic ethics, which values virtue, temperance, and social harmony. By contrast, in La Rochefoucauld’s writings, woman becomes a tool of moral inquiry, serving primarily to expose the mechanisms of self love, vanity, and collective illusion that underpin the aristocratic society of his time.This comparative perspective thus reveals two opposing uses of the feminine figure: a moral and educational humanism in Saadi, and a lucid, analytical skepticism in La Rochefoucauld. Despite these divergences, both moralists make woman the central index of the values and internal conflicts characteristic of their respective eras.

Mots clés English