Les relations matrimoniales entre normes patriarcales et cadre éthico-religieux : une lecture comparée de Jane Dieulafoy et Sardar Maryam Bakhtiari

شریف, مریم

doi:10.22054/rlf.2026.90521.1233

Les relations matrimoniales entre normes patriarcales et cadre éthico-religieux : une lecture comparée de Jane Dieulafoy et Sardar Maryam Bakhtiari

Type de document : Original Article

Auteur

مریم شریف

گروه زبان های خارجه، دانشگاه خوارزمی

10.22054/rlf.2026.90521.1233

Résumé

Longtemps fondée sur des sources occidentales, l’historiographie des femmes iraniennes à l’époque qâjâre peut aujourd’hui être renouvelée grâce aux sources endogènes, rendant nécessaire une relecture critique des récits européens. La comparaison de ces deux sources permet de mieux cerner les limites et les intentions des voyageurs et voyageuses européens. Cette étude se propose d’évaluer la représentation qu’offre Jane Dieulafoy de l’institution matrimoniale chez les nomades et les citadins, en la confrontant au témoignage de Sardar Maryam Bakhtiair. Partant de l’hypothèse selon laquelle la voyageuse ne pouvait, ni ne voulait, se départir de ses préjugés orientalistes, au sens qu’Edward Saï attribue à ce terme, l’analyse montre qu’elle ne prend pas en compte la primauté des règles patriarcales sur les normes éthiques ou religieuses. Cette étude comparée a essayé de démontrer comment les mémoires, en tant que source historique locale et archive de l’intime, permettent d’évaluer de manière critique les sources exogènes et de déconstruire le discours orientaliste des voyageurs européens.

Mots clés

Divorce

Histoire des femmes

Iran qâjâr

Mémoires

Polygamie

Titre d’article Persian

روابط زناشویی میان هنجارهای مردسالارانه و چارچوب اخلاقی-مذهبی: خوانشی تطبیقی بر آثار ژان دیولافوا و سردار مریم بختیاری

Auteur Persian

Maryam Sharif

استادیار، دانشگاه خوارزمی

Résumé Persian

تاریخ‌نگاری زنان ایرانی در دوره قاجار تا مدتها بر منابع غربی استوار بوده است. اما امروزه به لطف منابع درون‌زا (بومی) می‌تواند نوسازی شود، امری که بازخوانی انتقادی روایت‌های اروپایی را ضروری می‌سازد. مقایسه این دو منبع، امکان درک بهتر محدودیت‌ها و نیات مسافران زن و مرد اروپایی را فراهم می‌کند. این پژوهش قصد دارد بازنمایی ژان دیولافوا از نهاد ازدواج در میان عشایر و شهرنشینان را در مواجهه و مقایسه با خاطرات سردار مریم بختیاری ارزیابی کند. با تکیه بر این فرضیه که این مسافر نه می‌توانست و نه می‌خواست از پیش‌داوری‌های شرق‌شناسانه خود (به تعبیری که ادوارد سعید از این واژه ارائه می‌دهد) دست بکشد، این تحلیل نشان می‌دهد که او برتری قوانین مردسالارانه بر هنجارهای اخلاقی یا مذهبی را نادیده گرفته است. مطالعه تطبیقی حاضر بر آن بوده است تا نشان دهد که چگونه خاطرات، به عنوان منبعی تاریخی و بومی و نیز آرشیوی از امر خصوصی، امکان ارزیابی انتقادی منابع برون‌زا و واسازیِ گفتمان شرق‌شناسانه مسافران اروپایی را فراهم می‌آورند.

Mots clés Persian

طلاق

تاریخ زنان

ایرانِ قاجار

خاطرات

چندهمسری