شعر و گونه‌های زیستن: ظرفیت‌های باقیمانده شعر از منظر ژان-کلود پنسون

زختاره, حسن

doi:10.22054/rlf.2025.88431.1222

شعر و گونه‌های زیستن: ظرفیت‌های باقیمانده شعر از منظر ژان-کلود پنسون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

حسن زختاره

دانشیار، گروه زبان و ادبیات فرانسه، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران.

10.22054/rlf.2025.88431.1222

چکیده

این جستار تلاشی است برای بررسی اندیشة ژان‌-کلود پنسون، شاعر و فیلسوف معاصر، که پرسش کارکردهای شعر را در دوران بحران معنا و تجاری‌شدن زبان مطرح می‌کند. او با خرده‌گیری به دیدگاه‌های پیشگامانی که شعر را نیرویی برای تغییر انقلابی جهان می‌دانستند، و همچنین با دوری از تجربه‌های صرفاً زبانی، راهی میانه در پیش می‌گیرد. پنسون، با رد هرگونه پوچ‌انگاری و حسرت‌زدگی، نوواژة شعر-زیست‌مرام (poéthique) را می‌آفریند تا با پیوند شعر و روش زیستن، شیوه‌ای شاعرانه و هنرمندانه برای زیستن در جهان و خلق شکل‌های تازة زندگی پیشنهاد دهد. از این منظر، شعر هم نیرویی است برای خودسازی و شکل‌دهی به سبک‌های زندگی، و هم ابزاری برای مقاومت در برابر قدرت‌های مسلط. با تکیه بر انگاره‌هایی چون انسان-هنرمند و شعر غنایی انتقادی، پنسون شعر را به‌مثابة مشق خودآفرینی و خلق آرمان‌شهری محدود می‌داند. درست است که چنین شعری دیگر در پی تغییر جهان نیست، اما همچنان توان آن را دارد که زندگی انسان را دگرگون سازد.

کلیدواژه‌ها

ژان‌-کلود پنسون

شعر غنایی انتقادی

شعر معاصر

شعر-زیست‌مرام

انسان-هنرمند

گونه‌های زیستن

عنوان مقاله English

Poetry and Forms of Life: What Poetry Can Still Do in the 21st Century According to Jean-Claude Pinson

چکیده English

This article examines the poetic thought of Jean-Claude Pinson, who, confronted with the crisis of meaning and the commodification of language, interrogates what poetry can still accomplish today. Pinson critiques the Promethean illusion of the avant-gardes, convinced that the poem could transform the world, as well as the textualist withdrawal that confined poetry to formal experimentation. Rejecting both nihilism and nostalgia, he proposes a “poéthique”, linking poetry and ethics as a way of inhabiting the world and inventing forms of life. Poetry thus becomes a power of “ethopoeisis”: it shapes subjectivities, creates modes of existence, and opens avenues for symbolic resistance against biopower. Through the notions of “poétariat” and desacralized lyricism, Pinson envisions poetry as an exercise in subjectivation and a modest utopia. It no longer changes the world, but it can still transform our lives by establishing a lucid, fragile, yet necessary presence.

کلیدواژه‌ها English