زن به عنوان نمادی اخلاقی: از سعدی تا لاروشفکو

نواب زاده شفیعی, سپیده; هاشمی, بهزاد

doi:10.22054/rlf.2026.90463.1232

زن به عنوان نمادی اخلاقی: از سعدی تا لاروشفکو

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

سپیده نواب زاده شفیعی ¹

بهزاد هاشمی ²

¹ استاد یار و عضو هیات علمی گروه فرانسه دانشگاه علامه طباطبایی ، تهران .ایران

² استاد یار و عضو هیات علمی گروه زبان فرانسه دانشگاه آزاد اسلامی ، واحد اراک، اراک، ایران

10.22054/rlf.2026.90463.1232

چکیده

با آنکه سعدی و لاروشفکو به لحاظ تاریخی قرنها از یکدیگر فاصله دارند و از بسترهای فرهنگی کاملاً متفاوتی برآمده‌اند، هر دو جایگاهی ویژه برای سیمای زن در اندیشۀ اخلاقی خود منظور داشته‌اند. همین نکته پرسشی بنیادین را پیش‌می‌نهد: اینکه چگونه یک صورت‌بندی نمادینِ واحد می‌تواند مبنای برداشت‌هایی چنین واگرا از اخلاق، سرشت انسان و رسالت ادبیات گردد. مقصود این پژوهش، تطبیق بازنمایی زن در آثار سعدی و لاروشفکو و تبیین بنیان‌های اخلاقی، فرهنگی و ادبی‌ است که افق اندیشۀ هر یک از این دو نویسنده را شکل می‌دهد. روش تحقیق بر رهیافتی تطبیقی استواراست که تحلیل هرمنوتیکی متون را در پرتوی بسترهای فرهنگی، دینی و فلسفی دو مؤلّف دنبال می‌کند. در آثار سعدی، زن به ‌منزلۀ پیام‌آور حکمت ظاهرمی‌شود: زمانی نماد فضیلت و گاهی در مقام تنبیه و هشدار اخلاقی‌؛ و بدین‌گونه آیینۀ نگاهی خوش‌بینانه و هنجاری به طبیعت آدمی است که با آموزه‌های اخلاق اسلامی—قائم بر فضیلت، اعتدال و هماهنگی اجتماعی—همسویی دارد. امّا در نگاه لاروشفکو، زن به ابزاری برای داوری اخلاق زمانه بدل می‌شود: او پیش از هر چیز ابزاری است برای پرده‌گشایی از سازوکارهای پنهان خودپرستی، خودبینی و توهّمات جمعی که ساختار جامعۀ اشرافی را شکل می‌دهد. بدین‌ترتیب، این نوع نگاه تطبیقی دو کارکرد متقابل از سیمای زن را به تصویر می‌کشد: سعدی که گونه‌ای انسان‌گرایی اخلاقی و تربیتی را رواج می‌دهد و لاروشفکو شک‌گرایی‌ تیزبینانه و تحلیل گر را. ولی با وجود این تفاوت‌ها، دو نویسندۀ اخلاق‌گرا، زن را شاخصی مهم برای دریافتن ارزش‌ها و تنش‌های دوران خود تلقّی می‌کنند.

کلیدواژه‌ها

:"سعدی" لاروشفکو"

" بوستان"

" گلستان"

حکمت‌ها" " سیمای زن"

عنوان مقاله English

The feminine figure as a conveyor for morality: from Saadi to La Rochefoucauld

چکیده English

Although separated by several centuries and rooted in radically different cultural contexts, Saadi and La Rochefoucauld both assign a distinctive status to feminine imagery within their moral outlook. This raises the question of whether a shared symbolism can nourish such contrasting reflections on morality, human nature, and literary purpose. This study aims to compare the image of women in the works of Saadi and La Rochefoucauld, highlighting the ethical, cultural, and literary foundations that shape their respective visions. The research adopts a comparative approach based on critical textual analysis, attentive to each author’s cultural, religious, and philosophical background.Under Saadi’s pen, woman appears as a mediator of wisdom—sometimes a model of virtue, sometimes a moral warning—embodying an optimistic and normative view of human nature consistent with Islamic ethics, which values virtue, temperance, and social harmony. By contrast, in La Rochefoucauld’s writings, woman becomes a tool of moral inquiry, serving primarily to expose the mechanisms of self love, vanity, and collective illusion that underpin the aristocratic society of his time.This comparative perspective thus reveals two opposing uses of the feminine figure: a moral and educational humanism in Saadi, and a lucid, analytical skepticism in La Rochefoucauld. Despite these divergences, both moralists make woman the central index of the values and internal conflicts characteristic of their respective eras.

کلیدواژه‌ها English